Hoe de publieke sector een voortrekkersrol kan spelen in het verduurzamen van transport in de EU

Van afvalinzameling tot wegonderhoud en bouwprojecten: de publieke sector zorgt voor een grote vraag naar zware vrachtwagens. Kan dat helpen om de overstap naar emissievrij transport in de hele sector te versnellen?

Hoewel de verkoop van elektrische vrachtwagens elk jaar groeit, gaat de ontwikkeling nog niet snel genoeg om de ambitieuze klimaatdoelen van de EU te halen. Hoe kan dit worden versneld?

Volgens een rapport van de non-profitorganisatie Smart Freight Centre – Accelerating ZET Deployment: Complementary Demand-Side Measures to Strong CO₂ Standards (december 2025) – ligt een deel van het antwoord bij de publieke sector. 

De publieke sector bestaat uit overheden en organisaties die publieke taken uitvoeren, zoals gemeenten en partijen die via aanbestedingen verantwoordelijk zijn voor afvalinzameling, infrastructuur en bouwprojecten. Binnen die groep is versnelling van de groei van emissievrije vrachtwagens mogelijk.
 

Hoe beïnvloedt publieke inkoop de vraag naar elektrische vrachtwagens?

Allereerst is er directe inkoop: overheden kopen zelf vrachtwagens, bijvoorbeeld voor afvalinzameling en wegonderhoud. Volgens het Smart Freight Centre kan dit in de EU oplopen tot 150.000 voertuigen in de komende vijf jaar.

Daarnaast is er indirecte inkoop. Daarbij besteden overheden transport- en logistieke diensten uit via aanbestedingen. Denk aan infrastructurele projecten waarbij vrachtwagens nodig zijn voor het vervoeren van bouwmaterialen.

Het Smart Freight Centre schat dat indirecte inkoop kan oplopen tot 615.000 voertuigen in de komende vijf jaar — ruim vier keer zoveel als directe inkoop. Dat maakt het een grote, nog onvoldoende benutte kans om wegtransport te verduurzamen.

“Op basis van onze analyse schatten we dat publieke inkoop goed is voor ongeveer 10% van de markt voor heavy-duty trucks in Europa”, zegt prof. Christoph Wolff, CEO van het Smart Freight Centre en hoogleraar Economie & Sociale Wetenschappen aan de Universiteit van Keulen.

Binnen dit segment waren er tot december 2025 geen regels die de aanschaf van elektrische vrachtwagens verplichten of stimuleren. Dat staat in contrast met bussen, waarbij overheden in aanbestedingen juist vaak om elektrische voertuigen vragen.

Moet van de publieke sector een grotere rol worden verwacht?

Binnen het ecosysteem rond elektrische vrachtwagens laat het rapport van het Smart Freight Centre zien dat fabrikanten (OEM’s) aan strenge CO₂‑eisen moeten voldoen. Aan de vraagkant ontbreken zulke duidelijke kaders nog.

Een van de knelpunten is volgens het rapport de EU‑richtlijn voor schone voertuigen, die nu de directe publieke inkoop regelt. Deze richtlijn rekent namelijk niet alleen batterij‑elektrische en waterstoftrucks tot ‘schone' voertuigen, maar ook voertuigen op fossiele brandstoffen, zoals aardgas.

“Daarnaast zijn de doelen niet erg ambitieus. Voor bestelbussen en bussen ligt het minimum op 50%, terwijl voor vrachtwagens slechts 10 tot 15% geldt”, zegt Francesco Scognamiglio, Senior Program Manager bij de Fleet Electrification Coalition EU en bijdrager aan het rapport.

Indirecte inkoop door de publieke sector valt bovendien niet onder deze richtlijn. Juist daar ligt een grote kans om de inzet van middelzware en zware elektrische trucks te versnellen.
 

Wat betekent meer publieke inkoop van elektrische voertuigen voor de transportsector?

De Europese logistieke sector bestaat vooral uit kleine en middelgrote bedrijven. Zij hebben vaak minder ruimte om grote investeringen in nieuwe technologie te doen. De grootste drempels zijn de hogere aanschafprijs van elektrische trucks en het gebrek aan laadinfrastructuur. Daarom adviseert het Smart Freight Centre om op korte termijn geen verplichte vlootdoelen op te leggen, omdat die vooral kleinere bedrijven zwaar zouden belasten.

Volgens het rapport kan de publieke sector wél een belangrijke rol spelen door de vraag te stimuleren. Dat zorgt voor hogere verkoopvolumes van elektrische vrachtwagens. Die groei zal waarschijnlijk volgens een S‑curve verlopen: eerst langzaam, daarna steeds sneller. Om dat proces op gang te brengen, is een eerste versnelling nodig. Zodra een kantelpunt is bereikt, zal de markt de omschakeling verder versnellen.

“We staan nog aan het begin van de marktontwikkeling en hebben te maken met een kip‑ei‑situatie”, zegt Christoph Wolff. “Publieke inkoop kan de vraag aanjagen en de rest van de sector in beweging brengen.”

Wat betekent een snellere groei van elektrische trucks voor fabrikanten?

Volgens de EU‑CO₂‑normen voor heavy-duty trucks moeten fabrikanten de uitstoot van hun voertuigen in 2030 met 45% hebben verlaagd ten opzichte van 2019. Het Smart Freight Centre schat dat daarvoor de verkoop van emissievrije vrachtwagens bijna moet vertienvoudigen.

“Als alle partijen in de transportsector op één lijn zitten en zich inzetten, én er stimulerend beleid komt aan de vraagkant, dan kunnen we samen het vrachttransport in de EU succesvol verduurzamen. De publieke sector speelt daarbij een belangrijke rol, vooral als het gaat om het stimuleren van de vraag naar elektrische trucks", zegt Anders Vilhelmsson, Director Public Affairs bij Volvo Trucks.

Download het volledige rapport Accelerating ZET Deployment: Complementary Demand-side measures to strong CO₂ standards via de website van het Smart Freight Centre.